Gysgaça mazmuny
Belarus guşçulyk önümçiliginde sebitde öňdebaryjydyr. Belarus Respublikasynyň Milli statistika komitetiniň maglumatlaryna görä, ýurtda 2026-njy ýylyň ýanwaryna çenli 54,5 million guş saklandy, guşçulyk umumy et satuwynyň 41,6% -ini düzýär - bu 2024-nji ýyldaky 40,5% -den ýokary. Ýurduň guşçulyk bilen meşgullanýan 38 oba hojalyk guramasynyň 20-si broýler önümçiligine ýöriteleşýär we bilelikde ýylda 693,000 tonna guş eti öndürýär.
Bu makala Belarusdaky täjirçilik broýler iým zawodynyň satyn alyş prosesini dokumentleşdirýär, ol öz granula öndürmek liniýasyny halkaly gabykly granula öndürýän zawody bilen täzelemek isleýärdi. Bu işde zawodyň halkaly gabykly deşik ýasamak tehnologiýasyny nähili baha berendigi, üpjün edijileriň önümçilik kämilligini nähili baha berendigi we ahyrsoňy Liyang Hongyang Feed Machinery Co., Ltd. bilen hyzmatdaşlyk arkaly broýler iým granulalarynyň hiline nähili yzygiderli ýetendigi öwrenilýär.
1. Belarus guşlarynyň iýmitiniň landşafty: Halka şekilli ştamplaryň hiliniň näme üçin möhümdigi
Belarusyň guşçulyk pudagy senagat derejesinde işleýär. Prezident Aleksandr Lukaşenko 2024-nji ýylyň ahyrynda Soligorskda geçirilen milli guşçulyk senagatyny ösdürmek boýunça maslahatda çykyş edip, ýurduň guş etiniň önümçiliginiň içerki islegden tas 60% artýandygyny, broýler etiniň satuwynyň bolsa 8,5% girdeji derejesine ýetendigini belledi. Bu artykmaçlyk Belarusy Ýewraziýa Ykdysady Bileleşiginde (ÝEÝB) arassa eksportçy hökmünde görkezýär, ýöne bu şeýle hem iýmit zawodlarynyň baha taýdan bäsdeşlige ukyply önümçiligi saklamak üçin yzygiderli basyşa duçar bolýandygyny aňladýar.
Iým broýler önümçiliginiň çykdajylarynyň 50–60% -ni düzýär. Her ýyl 100,000 tonna broýler iýmini öndürýän fabrika üçin, hatda granulalaryň çydamlylygynyň 1% ýokarlanmagy - ýitgileriň we iýmiň ýitgisiniň azaldylmagy - önümçilik ýylynda çig mal çykdajylarynda alty sanly tygşytlamaga getirip biler.
Bu deňlemeleriň esasy bölegi halkaly matdyr. Ol granulalaryň dykyzlygyny, berkligini, öndürijiligini we energiýa sarp edilişini kesgitleýän sarp edilýän bölekdir. Deşikleriniň diametrleri deň däl, içki ýüzleri gödek ýa-da gatylyk paýlanyşy deň bolmadyk ýaramaz öndürilen halkaly mat daşamak wagtynda döwülýän granulalary öndürer, artykmaç ownuklyklary emele getirýär we granula degirmeniň motoryny has köp işletmäge mejbur eder - bularyň hemmesi girdejililigi peseldýär.
Bu ýerde görkezilen Belarusyň degirmeni üçin ýokary takyklykly halkaly gabyk degirmeni üçin maýa goýmak karary üç iş hakykaty bilen baglanyşykly boldy:
1. On ýyldan gowrak wagt mundan ozal gurnalan bar bolan granulalar liniýasy broýler formulalarynda 86–89% PDI gymmatlyklaryny öndürýärdi — bu bolsa fabrikanyň integrasiýa edilen broýler operasiýalarynyň talap edýän 92% çäginden aşak.
2. Ştamplary çalyşmagyň ýygylygy her 800–1000 iş sagadyndan her 500–600 sagada çenli ýokarlandy, bu bolsa materialyň we deşikleriň ýüzüniň işleýşiniň pesligi sebäpli çalt aşynma alamatyny görkezýär.
3. Eskirgan ştamplarda sürtülme garşylygynyň ýokarlanmagy sebäpli energiýa sarp edilişi 48 kWt/t çenli ýokarlandy.
2. Satyn alyş prosesi: Halka matry öndürmegiň kämilligini bahalandyrmak
Fabrigiň önümçilik direktoryndan, baş inženerden we satyn alyş müdirinden ybarat bolan dolandyryş topary üpjün edijilere ýüz tutmazdan öň gurluşly bahalandyrma çarçuwasyny döretdi.
2.1 Tehniki baha beriş ölçegleri
Topar üpjün edijileriň bahalandyrmasy üçin bäş kategoriýany kesgitledi:
| Kategoriýa | Agram | Esasy görkezijiler |
|—|—|—|
| Deşik açmagyň tehnologiýasy | 30% | Burawlama usuly, ýüzleýiň yzygiderliligi, deşikleriň göniligi |
| Material we ýylylyk bilen işlenilmegi | 25% | Polat derejesi, gatylyk deňligi, wakuum bilen söndürme ukyby |
| Özleşdirme mümkinçiligi | 20% | Sykyş gatnaşygynyň dizaýny, ýerli çig mal üçin deşik nusgasyny optimizirlemek |
| Sertifikatlaşdyrma we resminamalar | 15% | EAEU-nyň laýyklygy, materiallaryň synag hasabatlary, gatylyk kartalary |
| Satuwdan soňky goldaw | 10% | Inženeriň iberilişi, ätiýaçlyk şaýlaryň elýeterliligi, uzakdan tehniki goldaw |
2.2 Deşik ýasamak tehnologiýasy baradaky sorag
Degirmeniň her bir üpjün edijiden soraýan iň möhüm tehniki soragy: "Deşikleri nähili burawlaýarsyňyz?"
Bu ownuk sorag däl. Orta we uly granula degirmeniň halkaly matry 3000–5000 aýry deşikden ybarat bolup, olaryň her biri 80–140 mm galyňlykdaky polat halka arkaly deşilýär. Bu deşikleriň hili — olaryň diametriniň yzygiderliligi, göniligi we içki ýüzüniň örtügi — granulalaryň hilini gönüden-göni kesgitleýär.
El bilen işleýän ýa-da ýarym awtomatlaşdyrylan enjamlarda adaty burawlama usullaryny ulanýan üpjün edijiler, adatça, ýüziniň gödekligi (Ra) 3,2–6,3 µm aralygynda bolan deşikleri öndürýärler. Tersine, ýokary basyşly sowadyjy suwuklyk bilen üpjün edilýän CNC çuň deşikli burawlama ulgamyny ulanýan önüm öndürijiler — BTA (Buring and Trepanning Association) ýa-da top burawlama gurallaryny ulanyp — Ra gymmatlyklaryny 1,6 µm-den aşak, deşikleriň diametriniň çydamlylygy ±0,05 mm aralygynda bolup biler.
Belarusyň fabrikasynyň baha beriş topary iki potensial üpjün edijini baryp, başga üçüsiniň tehniki resminamalaryna gözden geçirdi. Esasy tapawut ulaldylanda görünýärdi: CNC bilen deşilen deşikler bir nokatly kesiş bilen gabat gelýän birmeňzeş, aýlawly gural alamatlaryny görkezdi; adaty deşilen deşikler çipleriň gaplanmagyny we deşilmeleriň aýlanmagyny görkezýän nädogry, ýyrtyk ýüzleri görkezdi.
2.3 Hongyang iýmit enjamlaryny saýlamak
Dört aýlyk bahalandyrma prosesinden soň, fabrik Liyang Hongyang Feed Machinery Co., Ltd. kompaniýasyny halkaly gabyk pellet değirmenini üpjün ediji hökmünde saýlady. Karar üç netijä esaslandy:
- Hongyang kompaniýasynyň ýokary basyşly sowadyjy suwuklyk iberýän CNC çuň deşikli burawlaýjy enjamlaryny ulanmagy, deşikleriň ýüzüni bäsdeş üpjün edijilere garanyňda deňeşdirip boljak derejede ýumşak we deňeşdirip boljak bahadan öndürmegi üpjün edýär.
- Kompaniýanyň her bir halkaly matbaa üçin jikme-jik material sertifikatlaryny (polat zawodynyň synag hasabatlaryny) we gatylyk paýlanyş kartalaryny bermäge taýýardygy — zawodyň hil kepilligi toparynyň EAEU tehniki düzgünnamasynyň TR CU 010/2011-e garşy özara salgylanmagy mümkindiginiň resminamasy.
- Satyşdan öňki jogapkär inženerçilik prosesi: degirmeniň çig mal profilini alandan soň iki hepde içinde (ýerli bugdaý we arpa import edilen soýa ununyň garyndysy bilen garyşdyryldy, adaty çyglylyk 13–15%), Hongyangyň tehniki topary broýler başlangyç formulasy üçin 1:9 we gutaryjy üçin 1:10 kompressiýa gatnaşygyny maslahat berdi, bu deňeşdirilip bilinýän enjamlardan alnan maglumatlar bilen subut edildi.
3. Enjamlaryň konfigurasiýasy we gurnamagy
Degirmen bir SZLH420 halkaly gabaraly degirmeniň (110 kW esasy hereketlendiriji, dişli hereketlendiriji) daşyndan gurlan doly degirme bölümini sargyt etdi. Sargytda aşakdakylar bardy:
- Iki sany poslanmaýan polat halkaly matras (X46Cr13 / 4Cr13 marka): biri broýler başlangyç iýmiti üçin 3,0 mm deşik diametri we 1:9 gysyş gatnaşygy bilen, beýlekisi bolsa broýler tamamlaýjy iýmiti üçin 3,5 mm deşikli we 1:10 gysyş gatnaşygy bilen.
- Möhürlenen podşipnikleri bolan bir ätiýaçlyk rolik toplumy.
- 10 t/sagat öndürijilikde 30% -den ýokary krahmal jelatinleşmesini gazanmak üçin niýetlenen, 150–180 sekunt saklanýan iki gatlakly kondisioner.
- Garşy akymly sowadyjy (SKLN6 modeli) we aýlanýan grader skreýner.
Enjamlar Hytaý-Ýewropa demir ýol ekspresi arkaly Minsk şäherine iberildi, 7500 km uzynlykdaky demir ýol üçin korroziýa garşy gaplama we zarba çydamly gata bilen üpjün edildi. Gurnama işleri Hongýang inženerleriniň we zawodyň tehniki hyzmat işgärleriniň bilelikdäki topary tarapyndan bäş hepdede tamamlandy we işe girizmek işleri 2025-nji ýylyň fewral aýynda geçirildi.
Işe girizmek baradaky maglumatlar ilkinji önümçilik tapgyrynda dizaýn talaplaryna laýyk geldi:
- Öndürijilik: motoryň 92% ýükünde sagatda 10,3 t (bahalandyrylan: sagatda 10–12 t)
- Kondisioneriň boşalma temperaturasy: 86–89 °C
- Granulalaryň çydamlylyk indeksi (PDI): broýler üçin başlangyç formula boýunça 95.4%
- Energiýanyň özboluşly sarp edilişi: 41.8 kWt/t
4. Iş netijeleri: Alty aýlyk önümçilik maglumatlary
Alty aýlap üznüksiz önümçilikden soň (2025-nji ýylyň mart-awgust aýlary), fabrikanyň hil gözegçiliginiň ýazgylary aşakdakylary görkezdi:
| Parametr | Köne liniýa (Öňünden täzelenme) | Täze Hongyang liniýasy | Gowulandyryş |
|—|—|—|—|
| Broýler towuklarynyň ortaça PDI | 87.5% | 95.8% | +8.3 pp |
| Broýler towuklarynyň ortaça PDI | 88.2% | 96.1% | +7.9 pp |
| Özboluşly energiýa (kWh/t) | 48.2 | 41.6 | -13.7% |
| Ştampyň hyzmat ediş möhleti (sagat) | 550–620 | 950+ (dowam edýär) | +55%+ |
| Jerimeleriň gaýtarylma derejesi (öndüriş möçberiniň % -i) | 8.1% | 3.2% | -60.5% |
| Granula emele getirme tizligi | 90.3% | ≥96% | +5.7 pp |
Jerimeleriň gaýtarylmagynyň diňe 8,1% -den 3,2% -e çenli azalmagy, her 100 tonna gaýtadan işlenen ezme üçin, fabrikanyň gaýtadan işlenilen kondisionere gaýtadan işlemegiň ýerine, satuwa çykarylýan 5 tonna golaý granulalary gaýtadan alýandygyny aňladýar. Broýler iýminiň ortaça satuw bahasy we ýyllyk önümçilik möçberi takmynan 60,000 tonna bolan bu ösüş fabrikanyň iş girdejisine uly goşant goşdy.
4.1 Iýmitiň hiliniň broýlerleriň işine täsiri
Degirmeniň integrasiýa edilen broýler operasiýasy aşakdaky ölçäp boljak täsirleri barada habar berdi:
- Iýmit konwersiýa gatnaşygy (ÝKK) alty ösüş sikliniň dowamynda 1,72-den 1,66-a çenli ýokarlandy, iýmit boýunça hünärmen bu azalmany bölekleýin granulalaryň parçalanmagynyň azalmagy we bölekleýin formulalaryň yzygiderli kämilleşdirilmegi bilen baglanyşdyrdy.
- Guşlaryň soýulýan agramynda birmeňzeşligi ýokarlandy, beden agramynyň üýtgeme koeffisiýenti 10,5% -den 8,3% -e çenli azaldy, şonuň bilen birlikde iýmitiň yzygiderli kabul edilmegi bilen gabat gelýär.
- Tawa iýmitlendirijilerde iýmiň zaýalanmagy göze ilýän derejede azaldy; ýerde geçirilen gözegçilikler täzelenmeden öňki döwür bilen deňeşdirilende iýmiň sowrulmagynyň takmynan 30% azdygyny bellige aldy.
5. “Ösen deşik ýasamak tehnologiýasy” tejribede näme aňladýar
Belarus fabrikasynyň tejribesi, maglumat kagyzyndaky tehniki aýratynlyklardan başga-da, ösen halkaly ştamp önümçiliginiň iş ýüzünde nähili bolýandygyny görkezýär.
5.1 Ölçegleriň arasyndaky yzygiderlilik
Fabrik 2025-nji ýylyň awgust aýynda ilkinji çalşyryjy halkaly matry sargyt edende, hil gözegçiligi topary täze matry ilkinji işe girizilen matry bilen deňeşdirdi, şol bir broýler başlangyç formulasyny we maşyn sazlamalaryny ulanyp. Iki matryň arasyndaky PDI tapawudy 0,3 göterim nokadyna deň boldy — ölçeg näbelliligi çäginde — bu Hongyang önümçilik prosesiniň önümçilik möçberinde gaýtalanýandygyny tassyklaýar.
5.2 Çaklanyp bilinýän aşynma nusgalary
Ilkinji işe girizmek üçin niýetlenen matry, 950+ iş sagadyndan soň, ähli deşik diametrlerinde deň derejede aşynma görkezdi, iň ýokary diametr artyşy merkezi zolakda 0,12 mm we gyralarynda 0,09 mm boldy. Bu deňlik - wakuum öçürme arkaly gazanylan yzygiderli material gatylygynyň gönüden-göni netijesi - matry ýerli aşynma sebäpli wagtyndan öň çalşyrmagyň ýerine doly önümçilik kampaniýasy üçin ulanyp boljakdygyny aňladýardy.
5.3 Ynamdar bolup biljek resminamalar
Her bir eltip berlen gabyk üçin Hongyang aşakdakylary üpjün etdi:
- X46Cr13 derejesini we himiki düzümini tassyklaýan polat zawodyndan material sertifikaty.
- Galybyň ýüzüniň 12 nokadynda Rokwelliň gatylygynyň (HRC) ölçeglerini görkezýän gatylyk paýlanyş kartasy. Degirmeniň öz barlag synagy üpjün edijiniň habar beren gymmatlyklaryndan ±1 HRC aralygyndaky görkezijileri tassyklady.
- Deşigiň diametri, ädimi we garşy deşigiň geometriýasy üçin ölçeg barlaglarynyň hasabatlary.
Bu resminamalar toplumy diňe bir resmi däldi. Ol fabrikanyň hil kepilligi toparyna 2025-nji ýylyň iýun aýynda Belarusyň Standartlaşdyrma boýunça döwlet komiteti tarapyndan meýilleşdirilen audit wagtynda ÝewroAEU-nyň tehniki düzgünlerine laýyk gelýändigini görkezmäge mümkinçilik berdi.
6. Üpjün edijileriň garaýşy: Hongyangyň Ýewroaziýa Bileleşigi bazarlaryna çemeleşmesi
Üpjün ediji tarapyndan, “Hongyang Feed Machinery” kompaniýasynyň Belarus bazary bilen hyzmatdaşlygy ÝB-niň müşderilerine hyzmat etmekde has giň çemeleşmäni görkezýär. 2006-njy ýylda Hytaýyň iým maşynlaryny öndürmek boýunça ykrar edilen merkezi bolan Szýanszýan welaýatynyň Liýang şäherinde döredilen kompaniýa enjamlary Russiýa, Wýetnam, Filippinler, Indoneziýa, Pakistan, Müsür we Senegal ýaly 15-den gowrak ýurda eksport etdi.
Hususan-da, Ýewroaziýa Birleşiginiň bazarlary üçin Hongýang aşakdakylary işläp düzdi:
- TR CU 010/2011 (enjamlaryň howpsuzlygy) we TR CU 004/2011 (pes woltly enjamlaryň howpsuzlygy) bilen utgaşdyrylan tehniki resminamalar toplumy.
- GOST-B sertifikatlaşdyrma goldawy bilen tejribe, şol sanda rus ýa-da iňlis dillerinde EAC deklarasiýalarynyň we tehniki pasportlaryň taslamalary.
- Transkontinental demir ýol ulaglarynyň temperatura we işleme şertlerine taýýarlanan enjamlar bilen Hytaý-Ýewropa demir ýol ekspress ýük daşamalary üçin logistika mümkinçilikleri.
- Inženerleriň ýerinde iberilmegini (adatça EAE ugurlary üçin 15 iş gününiň içinde) wideo jaň we derrew habarlaşma arkaly uzakdan goldaw bilen utgaşdyrýan satuwdan soňky model.
Belarus degirmeni üçin bu, işiň üçünji aýynda bug basyşynyň kiçi üýtgeme meselesi ýüze çykanda, Hongyangyň tehniki topary degirmeniň WhatsApp habaryny we bug basyşynyň gündeligini alandan soň bir sagadyň dowamynda esasy sebäbi - degirmeniň bug başlygy üçin kiçi bolan kondisioneriň aşagyndaky kondensat tutujysyny anyklady diýmekdi.
7. Netije
Belarus broýler iým zawodynyň satyn alyş tejribesi halka şekilli deşik ýasamak tehnologiýasynyň abstrakt önümçilik jikme-jikligi däl-de, eýsem täjirçilik iým önümçiliginde granulalaryň hiliniň, energiýa netijeliliginiň we şekiliň hyzmat ediş möhletini kesgitleýän iň möhüm faktordygyny görkezýär.
Üstünlikli netijä üç faktor täsir etdi:
- Marketing talaplaryndan has köp, ölçegli önümçilik hilini — deşikleriň ýüzüniň abatlaýyş işini, gatylygyň birmeňzeşligini we resminamalaryny ileri tutýan tehniki taýdan berk üpjün ediji bahalandyrma prosesi.
- Hongyang Feed Machinery üpjün edijisi, onuň CNC çuň çukurly burawlama, wakuum ýylylyk bilen işläp bejermek we ulanylyş üçin niýetlenen gabyk dizaýnyna maýa goýumlary önümçilik möçberinde yzygiderli, gaýtalanýan hile öwrüldi.
- Enjamy aýratyn maşynlaryň toplumy däl-de, integrasiýalaşdyrylan granula ulgamy hökmünde kabul edýän işe girizme prosesi, kondisioneriň saklanýan wagty we galyp spesifikasiýalary degirmeniň aýratyn çig mal profiline laýyk gelýär.
Belarusdaky we giň Ýewraziýa Bileleşigi sebitindäki ot-iým fabrikalary üçin sapak aýdyňdyr: halka şekilli granula degirmenini bahalanda, deşikleri görmegiňizi soraň. Olaryň nähili deşilendigini, hiliniň nähili barlanandygyny we üpjün edijiniň onuňjy stanada birinji standaky ýaly hili üpjün edip biljekdigini soraň. Jogaplar size granula hili barada islendik broşýuradan has köp maglumat berer.
Salgylanmalar
1. Belarus Respublikasynyň Milli Statistika Komiteti. “2025-nji ýylda ähli görnüşli hojalyklarda maldarçylygyň we guşlaryň sany, şeýle hem maldarçylyk önümleriniň öndürilişi.” Belstat, 2026.
2. Belarus Respublikasynyň Oba hojalyk we azyk ministrligi. 2024-nji ýyl üçin maldarçylyk önümçiliginiň çaklamasy. BELTA tarapyndan habar berildi, 2024-nji ýylyň fewral aýy.
3. Belarus Respublikasynyň Prezidenti. Milli guşçulyk senagatyny ösdürmek boýunça maslahat, Soligorsk, 2024-nji ýylyň oktýabry. BelTA habar berýär.
4. Ýewroaziýanyň Tehniki Düzgünnamalary: TR CU 010/2011 (enjamlaryň howpsuzlygy), TR CU 004/2011 (pes woltly enjamlaryň howpsuzlygy).
5. Liyang Hongyang Feed Machinery Co., Ltd. Önümiň tehniki resminamalary we halkaly gabyň hilini gözegçilik etmek boýunça aýratynlyklary.
6. Amerah, AM we beýlekiler. “Iým bölejikleriniň ululygy: guş etiniň iýmit siňdirişine we öndürijiligine täsiri.” Dünýäniň guşçulyk ylmy žurnaly, 63(3), 2007.
7. Tomas, M. we beýlekiler. “Granulalanan mal iýminiň fiziki hili.” Haýwan iýmleri ylmy we tehnologiýasy, 70(3), 1998.
Ýerleşdirilen wagty: 2026-njy ýylyň 27-nji maýy
